Sayı 2  Nüsha 12  Mart 2003

 

TARIMSAL EKONOMİ ARAŞTIRMA ENSTİTÜSÜ

T.E.A.E - BAKIŞ

ISSN 1303-8346  - 3 ayda bir yayınlanır.


 

TEAE-BAKIŞ Muz

 

MUZ Hüsnü EGE

 

1. Giriş

Ilıman ve tropik iklim kuşakları arasında yer alan Subtropik iklim kuşağında yetiştirilen meyvelerden birisi olan muzun ana vatanı Güney Doğu Asya ve Uzak Doğu dur. 1930’lu yıllardan sonra ülkemizde yetiştirilmeye başlanan muz Akdeniz Bölgesi’nin pek az hafif don olaylarının görüldüğü Anamur, Bozyazı, Gazipaşa ve Alanya ilçeleri ile çevresinde yetiştirilmektedir.

Bir adet muz 110 kalori vermektedir ve % 15 C vitamini, % 2 demir ve % 21 potasyum içermektedir.

Muz genellikle çiğ olarak tüketilmektedir. Birçok gelişmekte olan ülkede ana ürün olarak yetiştirilmekte ve ev yemeklerinin vazgeçilmez bir unsuru olmaktadır. Gelişmiş ülkelerde tüketiciler yeni tatlar peşinde koşmaları neticesinde gelişmekte olan ülkelerdeki ihracatçılar yeni muz çeşitlerini piyasaya sunmuşlardır. Kırmızı muzlar, bebek muzlar hatta elma muzlar olarak sunulan bu muz çeşitleri ekzotik veya etnik muz olarak adlandırılmaktadır.

Muz işlenerek muz cipsleri, bebek maması olarak muz püresi, muz unu ve tozu, muz suyu ve hatta muz alkolüne dönüştürülmektedir. Liflerinden el sanatları olarak çantalar, hasır halılar ve şapkalar üretilmekte aynı zamanda muz kağıdı elde edilmektedir. Kalitesiz muzlar hayvan beslenmesinde de kullanılabilmektedir. Yaprakları birçok ülkede pişirmede aliminyum folyo gibi kullanılmaktadır. Gölge isteyen kahve ve kakao gibi ürünlere yardımcı olur. Sağık açısından muz içindeki potasyum açısından beyin gıdası, B6 vitamini açısından stres giderici olduğu bilinmekte ve gastrit ve ishal tedavisine iyi geldiği düşünülmektedir. Karbonhidrat açısından yüksek enerji içeriği özellikle sporcular için iyi bir enerji kaynağıdır.

 

2.Dünyada Durum

Dünyadaki muz üretimi en fazla Asya Kıtası ülkelerinde yapılmakta bu kıtayı sırasıyla Güney Amerika, Orta Kuzey Amerika, Afrika, Okyanusya ve Avrupa Ülkeleri izlemektedir. Muz başlıca özel iklim koşullarında tropik ürün yetiştiren gelişmekte olan ülkelerde yetiştirilmektedir.

 

Çizelge 1 Dünya Muz Üretimi ve Verimi (1000 Ton)(Kg/Ha)

Ülkeler

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Verim 2002

Çin

2.677

3.096

3.734

4.407

5.139

5.477

5.652

214

Hindistan

10.299

13.340

15.100

16.810

16.170

16.450

16.450

265

Indonezya

3.023

3.057

3.176

3.375

3.746

3.696

3.696

130

Brezilya

5.260

5.412

5.322

5.478

5.663

6.177

6.369

125

Kolombiya

1.491

1.607

1.516

1.649

1.651

1.450

1.650

393

Meksika

2.209

1.714

1.525

1.738

1.863

1.982

2.076

278

Kostarika

2.400

2.300

2.400

2.420

2.250

2.130

2.140

481

Uganda

590

590

595

894

943

973

989

60

Burundi

1.544

1.542

1.399

1.511

1.513

1.548

1.548

52

Filipinler

3.312

3.773

3.492

4.570

4.929

5.060

5.264

135

Tayland

1.750

1.700

1.700

1.720

1.750

1.750

1.750

130

Vietnam

1.318

1.316

1.315

1.288

1.124

1.125

1.044

103

Türkiye

33

28

32

34

64

75

70

368

İspanya

336

406

385

365

397

415

412

458

Portekiz

30

35

30

35

30

30

30

250

Dünya

54.912

60.384

59.955

65.462

66.900

69.832

67.941

156

 

Kaynak : Anonim, 2003

 

Başlıca muz üreticisi 11 ülkenin toplam üretimi dünya üretiminim % 73 ünü temsil etmektedir. Kostarika Tayland gibi ülkeler hariç diğer başlıca üretici ülkelere zaman içinde üretimlerini artırmışlardır. Hindistan, Ekvator, Brezilya ve çin yalnız başına toplam dünya dünya üretiminin yarısını gerçekleştirmektedir.2001 yılında 400 kg/ha olan Türkiye Muz verimi 156 kg/ha olan dünya ortalamasının çok üzerindedir. Dünyada Kostarika ve İspanyadan sonra 3. sırayı almaktadır.

 

Çizelge 2. Dünya Muz İthalatı (1000 Ton)

 

Ülkeler

1998

1999

2000

2001

Arjantin

242

293

339

330

Belçika

1000

963

1027

982

Kanada

416

419

398

406

Çin

539

431

593

413

Fransa

310

333

340

366

Almanya

987

994

1114

1065

İtalya

524

601

604

570

Japonya

844

978

1078

990

Rusya

477

377

502

612

İngiltere

755

730

743

736

ABD

3.913

4.295

4.030

3.840

Türkiye

123

151

125

41

Dünya

13.253

14.011

14.420

14.212

 

Muz başlıca Avrupa Birliği Ülkeleri, Japonya ve ABD tarafından ithal edilmektedir. Dünya toplam ithalatı içinde bu ülkeler yaklaşık 2001 yılı için toplam dünya muz ithalatından % 65‘lik bir pay almaktadır. İlk 10 muz ithal eden ülkeler ise toplam ithalatın % 75 ini temsil etmektedirler. Muz ithalatında ithaltçı ülkelerin uyguladığı ithalat rejimleri, taşıma masrafları ve zaman etkili olmaktadır. Kuzey Amerika ülkeleri genelde gümrük vergisiz ve kotasız Orta ve Güney Amerikadan, Avrupa Birliği Ülkeleri İspanya ve Afrika Karayiblerinden ve Japonyada Filipinler ve Ekvator’dan den muz ithal Kaynak: Anonim, 2003c etmektedir.


 

2TEAE-BAKIŞ Muz

 

Ülkeler

2000

2001

Belçika

966

971

Kamerun

238

254

Kolombiya

1.710

1.485

Kostarika

2.096

1.959

Ekvator

3.993

3.533

Fransa

241

199

Guetemala

801

873

Honduras

374

431

Panama

489

426

Filipinler

1.594

2.129

ABD

400

406

Dünya

14.495

14.242

 

Çizelge 3. Dünya muz İhracatı (1000 Ton)

Dünya muz ihracatını belli sayıda gelişmekte olan ülke elinde tutmaktadır.

Sadece Güney Amerika ve Karayib Ülkeleri toplam dünya ihracatının % 84 ünü

karşılamaktadır. Ekvator, Kostarika, Filipinler ve Kolombiya ihracatın dörte üçünü

gerçekleştirmektedirler. Ekvator yalnız başına toplam muz ihracatının % 25 ini

sağlamaktadır. Değer olarak Ekvator ve Kostarika ülkeleri ülke genel

ihracatlarının sırasıyla % 17 ve % 23’ünü sağlamaktadırlar. Diğer yandan üretimi

 çok az olan Belçika ve Fransa gibi ülkeler ithal ettikleri muzu tekrar ihraç

etmektedirler. Dünya muz ihraç fiyatları (Orta Amerika orijinli-c.i.f) 2003 yılı için

 Avrupa Birliği Ülkelerinde 85-90 cent/kg arasında değişmektedir.

Kaynak : Anonim, 2003c

 

3.Türkiye'de Durum

 

Yıllar

Üretim

Dikim

Alanı(Ha)

Verim

(Kg/Ha)

İthalat

1991

35

1309

267

86

1992

20

1132

177

95

1993

18

1080

166

155

1994

30

1200

250

66

1995

34

1150

300

87

1996

33

1165

283

97

1997

28

1190

235

111

1998

32

1193

268

123

1999

34

1227

278

151

2000

64

1725

371

125

2001

75

1875

400

41

2002

70

 

 

 

 

 

 

 

Çizelge 4.Türkiyede Muz üretimi(1000 Ton)

Kaynak: Anonim, 1999 ve Anonim 2003c

 

Türkiye’de muz üretimi belirli mikroklimalarla sınırlı olduğu için azdır. 1991 yılından önce ve 1995-1999 yılları arasında genellikle 30-35 bin ton civarında olan muz üretimi 1992 ve 1993 yıllarında bir düşüş ve 1999 yılından sonra ise artış göstermiştir. Düşüş yıllarında muz ithalatının artması ve yükseliş yıllarında ise muz dikim alanlarının örtü altına alınması dolayısıyla bir artış göstermesi ve ithalatın gümrük vergisi ve sağlıklı ve kontrollü ithalatı sağlamak için uygulanan Kontrol Belgesi etkili olmuştur. Muz verimi 1997 yılından beri devamlı bir artış göstererek 2001 yılında 400 Kg/Ha’a yükselmiştir. Muz ithalatı yıllar itibariyle artış göstermesine rağmen doların değerlendiği 1994 ve 2001 yılları kriz dönemlerinde azalmıştır. 1980 li yıllarda 1-6 bin ton arasında değişen ithalat 1989 yılından itibaren ithalatın serbest bırakılması sebebiyle muz ithalatının patlama yaptığı ve 1993 yılında 155 bin tonluk rekor seviyesine ulaştığı görülmektedir. Halen muz ithalatında % 147,4 gümrük tarifesi uygulanmaktadır.


 

 

 

4.Genel değerlendirme

Dünyada ve ülkemizde üretimi belirli alanların dışına çıkamayan muz meyvesi lezzetli, egzotik ve besleyici olması açısından talep edilen bir üründür. Fakat bu kısıtlı üretim talebi karşılayamadığından fiyatlar yüksek olmaktadır. Daha çok gelişmekte olan ülkelerde üretilen ve bu ülkelerin ana ürünü ve ihraç ürünü olması muzun belirgin bir özelliğidir. Gelişmiş ülkelerde rahatlıkla pazar bulmaktadır. Ülkemizde muz üretimi son yıllarda sera altı yetiştiriciliğin de gelişmesinden sonra önem kazanmıştır. Yüksek gümrük vergisiyle korumanın yanında tarife dışı engel gibi görülen ve 2001 yılında büyük çapta ithalat yaptığımız Ekvator’un Dünya Ticaret örgütüne şikayet ettiği kontrol hizmetlerinin etkisiyle yurt içi fiyatlara müdahele edilmekte ve üretim desteklenmektedir. Üretim ve verimimizin özellikle son yıllarda artış göstermesi ülkemiz için önemlidir. Örtü altı yetiştiriciliğinin doğa zararını aza indirgemesinden dolayı verimde dolayısıyla üretimde bir avantaj olarak göründüğü gözönüne alınırsa bu yönde teknik ve mali konularda üreticilere yol gösterilmesi ve destek verilmesi halinde gelecek yıllarda üretim artışı sağlamak mümkün olabilecektir.

 

Kaynaklar

Anonim 2003a, http://www.muz.gen.tr

Anonim 2003b, http://www.r0.unctad.org

Anonim 2003c, http://www.fao.org

Anonim 2001, Bitkisel Üretim (Meyvecilik), VIII.Beş Yıllık kalkınma Planı ÖİKR,DPT yayın No: 2649-ÖİK: 657, Ankara

Anonim 1999, Tarımsal İstatistik Özetleri 1979-1998, DİE, Ankara

 

TARIMSAL EKONOMİ ARAŞTIRMA ENSTİTÜSÜ

PK.34 06100 Bakanlıklar/Ankara

Tel:0.312.326 0006


 

 

http://www.aeri.org.tr/bakis3/Muz.pdf